الفيض الكاشاني
88
سراج السالكين منتخب مثنوى معنوى ( فارسى )
آن را معلوم نساخته تا بدانيم كدام سراج السّالكين است 127 . به هر روى ، سراج السّالكين ديگرى هم نوشتهء عبيد اللّه نقشبند ، شناختهء تراثپژوهان است . 128 پيش از سراج فيض و پس از آن ، تا روزگار ما ، منتخبات گوناگونى از مثنوى مولانا فراهم آمده است . حجم مثنوى همواره داعى مؤثّرى در اين زمينه بوده است . آنگونه كه در مناقب افلاكى آمده شمار ابيات مثنوى بيست و شش هزار و ششصد و شصت بيت است . 129 اين شمار را نمىتوان دقيق دانست ؛ به ويژه كه دستنوشتهاى معتبر و چاپهاى علمى مثنوى با آن مطابق نمىافتند 130 ؛ اما بتقريب پذيرفتنى است . از معروفترين و مقبول افتادهترين گزيدههاى كهن مثنوى ، لبّ لباب مثنوى فراهم آوردهء واعظ كاشفى است - كه پيشترك به نام از آن ياد كرديم . ملّا حسين كاشفى سبزوارى ( در گذشتهء 910 ) نخست گزيدهاى به نام « لباب » از مثنوى ترتيب داده و آنگاه به سال 875 ه . ق . به خواهش مسيب نامى آن را هم گزيده كرده و « لبّ لباب » خوانده ؛ اين همانست كه به سال 1319 هجرى خورشيدى با مقدّمهء استاد زنده ياد سعيد نفيسى در تهران منتشر شد . دستنوشتى مورّخ 844 ه . ق . از گزيدهء كاشفى از آن آقاى اصغر مهدوى است و نسخ ديگر هم از آن در ايران و پاكستان و روسيه و انگلستان و . . . موجودست . 131 لب لباب مثنوى ديگرى هم هست كه دستنوشت سدهء سيزدهمىاش در كتابخانهء ملّى ( تهران ) هست . خطائى قمى هم يك لبّ مثنوى دارد كه گزيده و به تعبير خودش « مغز نغز » مثنوى مىباشد و هم در دانشگاه تهران و هم در مجموعهء فرّخ ( مشهد مقدّس ) نسخه دارد . ميرزا اسماعيل فرزند ميرزا معصوم تفرشى هم گزيدهاى را كه براى مستوفى الممالك در 1283 ه . ق . ساخته ، « لبّ قصص و حكايات مثنوى » نام كرده و دستنوشت اصل آن از آن آقاى اصغر مهدوى است . 132 آنگونه كه حاجى خليفه گزارش داده است مولى يوسف مولوى ، معروف به